Stel je een portiersloge voor om kwart over drie ’s nachts. Er piept iets op een scherm, buiten is het donker, en de enige vraag die er op dat moment toe doet is wie je nu belt. Niet welke sensor dat piepje veroorzaakte, en al helemaal niet welk land erachter zit.
Die vraag is deze week de agenda van de EU. De ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken praten in Ierland over het Europese antwoord op steeds agressievere hybride acties van Rusland, schrijft de NOS. De aanleiding is een lijst die blijft groeien: eind augustus schakelden gevechtsvliegtuigen in Roemenië een zeedrone vol explosieven uit, en daarvoor werden bij een Oekraïens vrachtvliegtuig op het vliegveld van Leipzig drones met explosieven gevonden. Bij Leipzig ging het volgens de NOS uiteindelijk om een derde vondst.
Sancties tegen honderden Russen lossen geen detectiegat op
In de wandelgangen klonken sancties tegen honderden Russen en Russische bedrijven, en de Duitse bondskanselier Merz zou volgens de NOS mogelijk deze week bekendmaken dat Moskou achter de drones in Leipzig zit. Aanvulling van 1 september 2026, ’s avonds: dat is dezelfde dag gebeurd, en niet door Merz. Binnenlandminister Alexander Dobrindt en buitenlandminister Johann Wadephul wezen Rusland aan, op basis van de gebruikte springstof en dna-sporen die naar de militaire geheime dienst GRU leiden. Duitsland sluit als tegenmaatregel het consulaat in Bonn en het Ruslandhuis in Berlijn. Dat zijn beide antwoorden op de vraag wie het deed. Het is niet het antwoord op de vraag hoe een drone met springstof binnen bereik van een vrachtvliegtuig komt.
Dat gat is bekend, en het is duur. De NAVO onderschept drones nog altijd met dure gevechtsvliegtuigen: toestellen van enkele duizenden tot tienduizenden euro’s worden uit de lucht gehaald met wapens die miljoenen kosten. Defensie maakte vorig jaar 1 tot 2,5 miljard euro vrij voor anti-dronemaatregelen, en tijdens de NAVO-top in Ankara in juli bleek dat de NAVO-landen samen 35 miljard euro in anti-dronetechniek investeren. Dat geld gaat er dus wel degelijk in; de vraag is hoe snel het bij de plek komt waar de melding binnenkomt. Voor een luchthaven of een logistieke locatie geldt hetzelfde in het klein: de investering gaat naar hekwerk en camera’s op ooghoogte, terwijl het probleem op vijftig meter hoogte binnenkomt. Wij schreven eerder over wat de aanslagpoging in Leipzig zegt over detectie op luchthavens en over de detectieketen aan de Roemeense grens.
Een sensor vertelt je nooit wie er stuurt
En dan het punt dat wij zelf te makkelijk maken. Wie zoals wij zegt dat detectie voorgaat op diplomatie, moet erkennen dat detectie het Leipzig-scenario niet had opgelost. Een sensor ziet een object in de lucht, niet een intentie en niet een afzender. De NOS schrijft het zelf: het is vaak moeilijk om ondubbelzinnig vast te stellen wie de afzender van de drones is. Attributie is traag en politiek, en zonder attributie komt er geen tegenreactie. Detectie en toeschrijving zijn dus geen alternatieven van elkaar. Ze zijn allebei half af zonder de ander.
Defensie-expert Michelle Haas van de Universiteit Gent zegt in het NOS-stuk waar het Europese antwoord voor bedoeld is: “Het gaat niet om terugslaan in Rusland. Het is nooit de bedoeling van Europa om de boel uit de hand te laten lopen, wel om voorwaarden te scheppen om juist te de-escaleren. De verantwoordelijke benoemen van dit soort acties hoort daarbij, net zoals je eigen verdediging opbouwen.” Ze noemt die eigen verdediging dus zelf, en daar valt weinig op af te dingen. Ons bezwaar zit in het tempo: benoemen en sanctioneren gebeurt binnen weken, verdediging opbouwen duurt jaren, en in die tussentijd staat er niets extra’s op de plek waar het misgaat.
Wie beslist bij jullie om drie uur ’s nachts dat het een incident is?
Concreet, en vandaag te doen: zoek op wie er bij jouw locatie buiten kantooruren beslist dat een melding een incident is, en of daar een naam en een telefoonnummer bij staat. Niet welk systeem er hangt, maar wie er opneemt. In vrijwel elk incidentverslag dat wij lezen zit de vertraging niet in de detectie maar in die ene schakel. Hoe je zo’n melding daarna naar buiten brengt, staat in ons stuk over communiceren na een drone-incident op een bedrijfslocatie.
Het echte signaal komt uit Berlijn, niet uit Ierland
De Ierse vergadering levert waarschijnlijk een verklaring op. Het moment dat er werkelijk toe doet, is de aankondiging van Merz: noemt Duitsland Rusland hardop als afzender van de drones in Leipzig, dan is een tegenreactie onvermijdelijk en wordt zichtbaar hoe ver Europa wil gaan. Blijft die aankondiging uit of blijft hij vaag, dan weet je hoe zwaar het bewijs weegt dat er na maanden onderzoek ligt.